حقیقت

مالكيت فدك از نظر شرع:

قبل از اين گفتيم بر اساس قراردادي، فدك جزء بلاد مسلمانان شد، اما از نظر قانون اسلام، فدك و هر سرزميني كه بدست مسلمانان فتح مي شود، مال چه كسي خواهد بود؟

سرزمينهايي كه فتح مي شدند و به دو صورت بوده است، يا به قدرت نظامي و جنگ و خونريزي فتح مي شدند كه ((غير مفتوح العنوه)) ناميده مي شود.

اموال و سرزمينهايي كه با جنگ و لشكركشي بدست مي آمد، غنيمت ناميده مي شد و به موجب آيه شريفه: ((و اعلموا انما غنمتم من شيء فان لله خمسه و للرسول و اليتامي و المساكين و ابن السبيل)) (1)، يك پنجم آن مال پيامبر(ص) بود، و حضرت رسول تا زماني كه زنده بود غنيمت را همانگونه كه قرآن مي فرمايد، تقسيم مي كرد.

طبري با ذكر روايات محتلفي مي گويد: ((هرگاه براي رسول الله(ص) غنيمت مي آوردند، آنرا پنج قسمت مي كرد. چهار قسمت براي مجاهدان بود و از آن سهم ديگر، مشتي برمي داشت براي خانه كعبه و آن سهم الله بود. باقيمانده را تقسيم مي كرد و سهمي براي خود و سهمي براي ذي القربي (خويشان) و سهمي براي يتيمان و سهمي هم، براي ابن سبيل قرار مي دادند.))(2)

اموالي كه بدون جنگ بدست مي آمد((فييء)) ناميده مي شد و به موجب آيه ((و ما افاء الله علي رسوله منهم فما اوجفتم عليه من خيل و لاركاب و لكن الله يسلط رسله علي من يشاء والله علي كل شييء قدير)) (3) بين مسلمانان تقسيم نمي شد، بلكه مال پيامبر بود و تا زماني كه پيامبر در قيد حيات بود، به مين روش عمل مي كردند و در ابتدا براي بعضي مسلمانها جاي سوال بود.

واقدي مي نويسد:

عمر درباره اموال طائفه بني نضير، از پيامبر سوال كرد: ((يا رسول الله، آيا غنائم را تخميس نمي كنيد؟))

حضرت فرمودند: ((آنچه را كه خدا مخصوص من قرار داده است به ديگران نخواهم داد)). (4)

فخر رازي درباره((فييء)) مي گويد: ((صحابه از پيامبر(ص) خواستند ((فييء)) را بين آنان تقسيم كند، همانگونه كه غنائم را تقسيم مي نمود و لذا خداوند به واسطه نزول آياتي، فرق بين آن دو را اين گونه بيان نمود: ((براي غنيمت تحمل مشقت نموده ايد و بر مركب براي جهاد سوار شده ايد، ولي براي ((فييء)) مشقتي نبوده، پس خداوند اختيار آن را به عهده پيامبر گذاشته، در هر موردي كه خواست مصرف نمايد)). (5)

و بلاذي در ذيل اين آيه مي نويسد:

1) ((بدانيد هرگونه غنيمتي به دست آوريد، خمس آن براي خدا، و براي پيامبر، و براي ذي القربي و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه (از آنها است...)) انفال:41

2) جامع البيان طبري: 10/4-5 . انساب الاشرف1/561-517 . تهذيب4/113 .

3) ((و آنچه خدا از آنان (يهود) به رسولش بازگردانده (و بخشيده) چيزي است كه شما براي به دست آوردن آن (زحمتي نكشيديد) نه اسبي تاختيد و نه شتري؛ ولي خداوند رسولان خود را بر هركس بخواهد مسلط مي سازد، و خدا بر هر چيز توانا است!)) سوره حشر آيه 6

4) مغازي واقدي:1/377

5) تفسير كبير: 29/284

6) انساب الاشرف1/518، به تهذيب 4/116 و كافي 1/618 مراجعه شود.

7) معجم البلدان ماده فدك

8) فتوح البلدان: 46

9) سيره ابن هشام: 3/201

10) البدايه و النهايه: 3/231

11) سيره حلبي: 3/487

12) به مصادر زير مراجعه شود:

كامل ابن اثير:1/598، تفسير فرات كوفي:1/222، تاريخ مدينه المنوره، عمر بن شبه المنيري: 1/192، تاريخ طبري: 3/15، 20 و كشاف 4/82، مجمع البيان9/206، تبيان 9/564، الميزان 19/203، انساب الاشراف: 1/519.

13) مردم مي توانند در اموال خود هر تصرفي اعمال كنند. اگر چه پيامبر(ص) بر امال و نفس مومنان نيز اولويت دارد.