چکیده

امروزه شیوع مصرف سیگار در میان نوجوانان و جوانان در سراسر دنیا و به ویژه در کشور ما، مسئله ایست که ذهن بیشتر روانشناسان، مربیان و والدین را به خود مشغول داشته است. مصرف سیگار به عنوان یک رفتار نابهنجار، علاوه بر این که زیانهایی به دنبال دارد، عمدتا به عنوان دروازه اعتیاد به مواد مخدر از آن یاد می شود. علل و عوامل متعددی در این گرایش موثرند، از جمله: رقابت و همچشمی با سایر همسالان، تمایل به خودنمایی، احساس بلوغ، تمایل به یاغیگری در برابر بزرگترها، عدم اطلاع از عواقب وخیم اعتیاد به آن، کنجکاوی، تقلید و .....

با عنایت به بررسی های به عمل آمده بیشتر افراد جامعه در محدوده سنی 12 تا 20 سالگی به مصرف سیگار روی می آورند.

بیشتر نوجوانان در این محدوده سنی، در دوره راهنمایی و متوسطه به تحصیل اشتغال دارند. بنابراین ضرورت دارد: والدین، مربیان، مدرسان و همه کسانیکه به نحوی با نوجوانان سر و کار دارند، ضمن آشنایی کامل با روانشناسی دوره نوجوانی، برای پیشگیری از بروز هر نوع رفتار پر خطر، از جمله مصرف سیگار، ضمن الگو بودن، با بالا بردن دامنه شناخت و آگاهی نوجوانان، راه کارهای عملی را به کار گیرند. لذا مقاله حاضر در مسیر نیل به این هدف، توصیه هایی به والدین و اولیای مدرسه ارئه کرده است.

مقدمه:

گزارشهایی که درباره شیوع مصرف دخانیات در بین نوجوانان و جوانان آمریکایی وجود دارد، بیانگر این واقعیت است که بیشتر افراد جامعه در محدوده سنی 12 تا 20 سالگی به آن روی می آورند. با کمال تاسف و تعجب، پنج درصد از پسران و یک درصد از دختران، حتی قبل از 12 سالگی کشیدن سیگار را شروع می کنند.  (ترجمه جمالیان،1372) در کشور ما تاکنون تحقیقی جامع در این خصوص انجام نگرفته است.

مصرف سیگار در بین نوجوانان و جوانان، علل و عوامل متعددی دارد. یکی از علل مهم روی آوردن به سیگار، موضوع رقابت و همچشمی با سایر همسالان و همسانان است و این مسئله ای بسیار جالب توجه است.

نوجوانان به دوست نیاز دارند و در محله، فامیل و مدرسه، غالبا عده ای از نوجوانان یک گروه را تشکیل می دهند. تمایل به خودنمایی، محترم بودن، اعتماد به نفس و داشتن تصویری مشابه دیگران برای ورود به گروه، در نوجوانان وجود دارد. احساس بلوغ در نوجوانان، یکی از قویترین انگیزه هایی است که نوجوانان را به سمت اعتیاد می کشاند.

«یکی دیگر از دلایل مصرف سیگار، ممکن است نوعی تمایل در مورد یاغیگری در برابر بزرگترها باشد. به ندرت کودک بزهکاری پیدا می شود که عادت سیگار کشیدن نداشته باشد. برخی بررسیها بیانگر این واقعیت است که در اکثر موارد، بین اعتیاد والدین به دخانیات و شروع آن در فرزندانشان، رابطه وجود دارد. بچه هایی که یکی از والدین یا هر دوی آنها سیگاری باشند، بیشتر احتمال دارد که به دخانیات روی بیاورند. کنجکاوی نیز یکی دیگر از دلایلی است که کودکان را به دام دخانیات می اندازد.» (لکرون، ترجمه جمالیان، 1372)

انسان موجودی هدفمند، دارای قوه تفکر و تعقل، آینده نگر، با اراده و مصمم، فعال و مداخله گر در عرصه زندگی است و نه موجودی منفعل و تسلیم شرایط محیطی و ... از این رو به نظر می رسد اگر خانواده، مدرسه، جامعه و .... به نحوی به معرفت و آگاهی نوجوانان و جوانان بیفزایند و زمینه های لازم را برای رشد و بلوغ همه جانبه آنها فراهم کنند، نوجوانان و جوانان کمتر دچار بزهکاری، انجام رفتارهای ضد اجتماعی، مصرف سیگار و .... می شوند.

با این وصف باید گفت که اگر از ابتدا افراد با مضرات و زیانهای ناشی از مصرف سیگار و دخانیات آشنا شوند، مسلما به مصرف ان روی نمی آورند و حتی دیگران را از مصرف آن منع می کنند.

نیکوتین و آثار آن

نیکوتین سمی به شدت کشنده است. البته هر چند همه سمی که در یک سیگار وجود دارد جذب نمی شود، ولی با هر سیگاری که روشن می کنیم، مقداری سم بر ذخایر موجود بدن اضافه می گردد.

نیکوتین ماده اعتیاد آور دخانیات است که با روشن کردن دائمی سیگار، حدود یک هفته طول می کشد تا تمام سم از بدن خارج شود. تقلیل تدریجی ذخیره نیکوتین در بدن با  عوارض ناراحت کننده ای همراه است که به علت محرومیت از دسترسی به ماده اعتیاد آور به وجود می آید.

یک ماده شیمیایی بنام سولفات لوبلین وجود دارد که می تواند از لحاظ اثرهای دارویی، جانشین نیکوتین شود و با استفاده از آن می توان بسیاری از علائم حاصل از فقدان نیکوتین را کم کرد یا از بین برد.

هر چند نیکوتین بر عکس تار (جرم) و گازهای موجود در دود سیگار در ایجاد سرطانها و بیماریهای قلبی - عروقی ناشی از استعمال دخانیات اثری ندارد، ولی در شکل گیری اعتیاد و روند ترک اعتیاد بیشترین میزان تاثیر را دارد. در دود سیگار هزاران ماده شیمیایی وجود دارد که به طور خلاصه نیکوتین در احساس نشئه و شکل گیری اعتیاد موثر است.تار یا جسم قیرگونه ای که در نی سیگار مشاهده می شود، در ایجاد تعداد بسیار زیادی از سرطانها و گازهای مونواکسیدکربن و برخی دیگر از گازها در پدید آمدن تصلب شرایین و سکته های قلبی و مغزی موثرند.

فیلتر کمی اثر سرطان زایی را تقلیل می دهد، ولی در پیشگیری از سکته های قلبی و شکل گیری اعتیاد نقشی ندارد و نباید به آن دل خوش کرد. (لکرون، ترجمه جمالیان، 1372)

آیا می دانید به هنگام سیگار کشیدن چه اتفاقی در بدن شما روی می دهد؟

به واقع، بعد از سیگار کشیدن چه اتفاقی در بدن شما روی می دهد؟ آیا از آن اطلاع دارید؟ آیا می دانید که این اطلاعات انگیزه شما را در مورد سیگار کشیدن تغییر می دهد؟ اگر بدانید که در لحظه سیگار کشیدن چه اتفاقی در بدن شما رخ می دهد، این عمل، خوشایند بودن خود را از دست می دهد.

سیاری از افراد سیگاری گزارش کرده اند که تمایل به انکار مضرات سیگار دارند، زیرا در این صورت سیار آسانتر به سیگار کشیدن ادامه می دهند. به عنوان مثال: آیا می توانید با آرامـش و لذت سیگار بکشید اگر هم زمان بینید که جرمی چسبناک، قیرگون و سیاه به شش های شما می چسبد یا اینکه منواکسید کربن میزان اکسیژن مغز شما را کاهش می دهد؟ اگر شما همانند سایر سیگاری ها باشید، پاسخ احتمالا منفی خواهد بود. برای اینکه سیگار کشیدن را ادامه دهید می بایست تمام این اطلاعات را از ذهن خود کنار بزنید. بنابراین برای ترک سیگار باید همه آنچه را که در مورد سیگار می دانید، در داخل بدن خودببینید.

تاثیر بر سیستم تنفسی

ظرف چند ثانیه بعد از استنشاق دود سیگار، نیکوتین وارد مغز می شود و منواکسید کربن سطح اکسیژن را در مغز کاهش می دهد. سیگار کشیدن باعث ناراحتی و سوزش بینی و دهان می شود. شش ها بر اثر موادی که استنشاق شده اند سیاه رنگ می شوند و تغییر شکل می دهند. کیسه های هوایی مانند بادکنک های ظریف و شکننده اند و زمانی که ماده غلیظ و چسبناک طران بر روی آنها قرار می گیرند، عبور هوا در آنها مشکل می شود. آن وقت است که تنفس برای فرد دشوار می شود.

تاثیر بر سیستم گردش خون

به محض استنشاق دود سیگار، فشار خون 10 تا 20 درصد افزایش می یابد. رگهای خونی در مغز می تواند مسدود شود و جریان خون را متوقف سازد که باعث سکته مغزی می گردد. تغییر رنگ لب بر اثر عبور ماده قیرگون (قطران) در جریان خون و افزایش فشار خون باعث می شود که بدن فرد به اکسیژن بیشتری نیاز پیدا کند و در نتیجه قلب بایستی بیشتر کار کند. هر چند بدن به اکسیژن بیشتری نیاز خواهد داشت، ولی منواکسید کربن باعث کاهش هر چه بیشتر اکسیژن در بدن خواهد شد. این امر باعث درد سینه یا سکته قلبی می شود. دود سیگار باعث تشکیل کلسترول و سایر چربی ها در لایه داخلی رگهای قلب می شود. این امر باعث تاریک شدن یا انسداد رگهای خونی منتهی به قلب می شود که می تواند موجب سکته قلبی گردد.

وقتی فشار خون بر اثر استعمال سیگار افزایش می یابد، فشار بر روی رگهای خونی افزوده می گردد. یعنی نه تنها جریان خون می بایست از مجرای باریک عبور کند، بلکه این امر تحت فشار زیاد صورت می گیرد که باعث پارگی سرخرگها می شود. با کشیدن سیگار بیش از چهار هزار ماده سمی وارد جریان خون می شود و از این طریق در تمام اندامهای بدن جریان می یابد. آنها به دهان، بینی، مری، معده، کلیه، کبد، مثانه، لوزالمعده و غیره راه می یابند. بدین ترتیب، تمام اندام های بدن در معرض عوامل سرطان زا قرار می گیرند و هیچ بخشی از بدن از آسیبهای سرطان دور نمی ماند. (استویک و دیگران، ترجمه یاسایی، 1380)

استعمال دخانیات به طور قطعی و ثابت شده در ایجاد انواع سرطان های انسانی در درجات مختلف اهمیت، شدیدا موثر است. هر قدر دوره اعتیاد طولانی تر و میزان مصرف سیگار بیشتر باشد، احتمال ابتلا زیادتر می گردد. احتمال پدید آمدن سرطانهای ریه، حنجره، مری و مثانه بیش از سایر سرطانهای مرتبط با مصرف دخانیات است. استعمال دخانیات حتی در کوتاه مدت می تواند موجب ایجاد برونشیب چرکی شود و در بلند مدت به ایجاد آمفیزم بینجامد. در معتادان به دخانیات، ابتلا به بیماریهایی مانند آنفلوآنزا و پنومونی با تلفات زیادی همراه است. در مردان سیگاری میزان ابتلا به سکته های قلبی بیشتر از افراد غیر سیگاری است و در افراد معتاد به دخانیات امکان ایجاد زخمهای معده و اثنی عشر بیشتر و احتمال بهبود زخم در این شرایط خیلی کمتر است. زنانی که در زمان بارداری سیگار می کشند، نوزادان مرده و سقط های بیشتری دارند و به فرض تولد نوزاد زنده، اغلب نارس و علیل اند و از لحاظ میانگین وزن از نوزادان دیگر سبک ترند. (همان منبع)

اينجا

نوشته شده توسط محمدرضا بلبل پور در چهارشنبه 1385/12/02 |